X
تبلیغات
حمیدالرحمن "قاضی" محصل پوهنځی حقوق و علوم سیاسی وبلاگ حقوقی برای محصلین پوهنځی حقوق کابل - حقوق جزا عمومی بخش اول
موضوعات حقوقی برای محصلین حقوق و علوم سیاسی

عنصر مادی جرم:

یکی دیگر از عناصر متشکله جرم عنصر مادی جرم میباشد، که ماده (27) ق.ج.ا چنین میگوید{عنصر مادی جرم عبارت از ارتکاب و یا امتناع از یک عمل خلاف قانون است به نحوی که منجر به نتیجه جرمی گردیده و رابطه سببیت بین عمل و نتیجه موجود شده باشد}، که عنصر مادی جرم به دوشکل است یا به شکل عمل تکمیل شده و یا هم به شکل عمل تکمیل ناشده.

عنصر مادی جرم به شکل عمل تکمیل شده:

عنصر مادی جرم در اکثر مواقع کاملاً تکمیل میگردد که در اینصورت عنصر مادی جرم یا در اثر اجرای یک عمل خلاف شریعت اسلامی و یا قانون جزأ و یا هم در اثر اهمال یا عدم اجرای یک عمل خلاف احکام شریعت اسلامی و قانون جزأ مطرح میگردد و از آن نتیجه به میان می آید، مثلاً: سرقت، فریبکاری، خیانت و غیره.

معمولاً این نوع جرایم به دو نوع است 1. جرایم اجرائی 2. جرایم اهمالی

 

جرایم اجرائی:

به جرایمی گفته میشود که عنصر مادی آن به شکل مثبت اجرأ شده باشد بناً عمل جرمی مثبت عبارت از ارتکاب عملیست که شریعت اسلامی و قانون جزأ کشور آنرا منع نموده و مرتکب آنرا مستوجب مجازات شناخته است.

مانند: توهین، سرقت، رشوت، قتل و غیره.

 

جرایم اهمالی:

عبارت از آن نوع جرایم است که عنصر مادی آن بشکل منفی یعنی اهمال و امتناع باشد مانند امتناع شوهر از ادأ نفقه به زن، یا نجات ندادن کسیکه در حالت خطر قراردارد، که جرایم اهمالی به دو بخش تقسیم شده.

 

1.     جرایم اجرائی اهمالی:

جرایم اجرائی اهمالی به آن نوع جرایم گفته میشود که همین نتیجه ازاجرای یک عمل جرمی بشکل اجرأ بدست میاید، مثلاً: عدم مواظبت پرستار از مریضیکه منتج به مرگ وی گردد.

چنانچه در ماده (35) ق.ج.ا چنین آمده {جرم عمدی شمرده میشود در حالیکه شخص بموجب قانون و موافقت به انجام وظیفه مکلفیت داشته باشد و از ایفای آن عمداً امتناع ورزد به نحویکه امتناع وی مستقیماً منجر به وقوع جرم گردد}.

 

2.     جرایم اهمالی خالص:

به آن نوع جرایم گفته میشود که در حقیقت بواسطه اهمال و یا امتناع به میان میاید، در این جرایم اهمالی خالص نتیجه در نظرگرفته نمیشود، یعنی نتیجه هرچه باشد و یا حتی ممکن است جرم بدون نتیجه باشد، با آنهم اهمال و امتناع از یک عمل به حیث جرم تلقی میگردد.

 

* عنصر مادی جرم به حیث یک عمل و اقدام تکمیل شده که نتیجه بدست میاید، مانند: سرقت، قتل وغیره، که به دو شکل تحقق میکند و یا نتیجه عمل به دوشکل است، اگر به شکل مثبت و یا منفی انجام شود نتیجه بدست می آید.

** به شکل اجرای یک عمل > نتیجه بدست میآید.

** به شکل امتناع از یک عمل> نتیجه بدست میآید.

 

هرگاه عنصر مادی به شکل مثبت انجام شد و نتیجه بدست آمد جرایم اجرائیوی و اگر به شکل منفی یعنی امتناع از عمل نتیجه بدست آمد جرایم اهمالی است.

جرایم اهمالی به دو بخش تقسیم شده 1. جرایم اجرائی اهمالی 2. جرایم اهمالی خالص

 

جرایم از حیث نتیجه:

وقتیکه عنصر مادی تکمیل میشود نتیجه بدست میآید، استثنأ در جرایم اهمالی خالص نتیجه در نظر گرفته نمیشود، با وجود این هم ضرور نیست که جرم بصورت کامل ارتکاب یابد و از آن نتیجه بدست آید تا اینکه مرتکب آن مجازات شود، که اعمال جرمی بدون نتیجه به دو شکل است: 1. جرایم عقیم 2. جرایم ناممکن.

 

1.     جرایم عقیم: عبارت از جرایمی است که بدست آوردن نتیجه جرمی امکان پذیر است اما تصادفاً شخص نتیجه بدست نمی آورد، یا بنابر عوامل خارجی یا عدم مهارت مرتکب آن نتیجه بدست نمی آید، مثلاً: شخصی قصد کشتن کسی را دارد و بالای او فیر میکند ولی با نداشتن نشانه خوب مرمی به خطأ میرود، که در این مورد قصد کشتن بی نتیجه میماند، بناً در چنین جرایم با وجودیکه نتیجه بدست نمی آید شخص قابل مجازات است.

 

2.     جرایم ناممکن: جرایمی است که اصلاً بدست آوردن نتایج جرمی ناممکن است، مثلاً: فیر نمودن جسدی که قبلاً به قتل رسیده باشد، شخص مجرم تلقی میشود.

حقوقدانان میگویند که در جرم ناممکن شخص نباید مورد مجازات قرار بگیرد و جرایم ناممکن به دو قسم است یکی ناممکن عملی و دوم ناممکن حقوقی.

اول: در جرم ناممکن عملی شخص مورد مجازات قرار میگیرد.

دوم: در جرم ناممکن حقوقی شخص نباید مورد مجازات قرار بگیرد.

 

سوال: اساس و منطق جزأ دادن جرم عقیم و ناممکن چیست؟

اساس و منطق اینست که یک رویه بالقوه مجرمیه نزد مرتکب وجود، برای اینکه رویه از بین برود شخص باید مورد مجازات قرار بگیرد.

 

عنصر مادی جرم بحیث یک عمل تکمیل ناشده ((تشبث به جر)):

شروع به جرم: مفکوره شروع به جرم توسط (آلپر دوگاندینو) ایتالیوی مطرج بحث شده که در قوانین میآید و میگوید که شروع به جرم قابل مجازات باشد، بعداً مینیکوس  میگوید شروع به جرم قابل مجازات باشد اما جزأ آن نظر به نزدیک بودن و دور بودن به ارتکاب عمل جرمی شود......

شروع به جرم در قرن 7 در دین اسلام مطرح بحث بود، شروع به جرم وقتی مورد بحث قرار میگیرد که شرایط آن تحقق پیدا کند.

نظر به  ق.ج.ا  (شروع به جرم عبارت از آغاز و اجرای فعل به قصد جنایت یا جنحه به نحوی که آثار آن خارج اراده فاعل متوقف یا خنثا شده باشد).

دو نظریه وجود دارد:

نظریه اول: برای مجازات جرم در نظر گرفته میشود، در جرایم جنایت شروع به جرم همیشه قابل مجازات است، ولی اگر جرم بسیار خفیف باشد مانند قباحت در اینصورت شروع به جرم مورد مجازات قرار نمیگیرد، اگر جرم متوسط یعنی نه شدید و نه خفیف بود شروع به جرم مورد مجازات قرار میگیرد که در قانون تصریح شده است، و همچنان میگویند اگر شروع به جرم مورد مجازات شناخته شد، باید مجازات مانند جزای اصلی جرم باشد.

نظریه دوم: برای مجازات شروع به جرم شدت و وخامت جرم را در نظر نگرفته بلکه قصد مجرم را در نظر میگیرند، یعنی تمام جرایم قصدی در حالت شروع به جرم قابل مجازات است اگر شدید باشد و یا خفیف.

قانون جزای افغانستان در ماده (30) چنین میگوید:

1.      در مواردیکه جزای اصلی جرم اعدام باشد، جزای شروع به جرم حبس دوام است.

2.      در مواردیکه جزای اصلی حبس دوام باشد، جزای شروع به جرم حبس طویل است.

3.      در مواردیکه جزای اصلی حبس طویل باشد، جزای شروع به جرم حبس متوسط یا نصف آن است.

ماده (31) میگوید: جزای شروع به جرم جنحه نصف حد اکثر جزای اصلی بوده در صورتیکه قانون بر خلاف تصریح نکرده باشد.

 

سوال: آیا مفکوره ذهنی جرم است یا شروع به جرم؟

         آیا تصمیم گرفته شده شروع به جرم است؟

        آیا تهیه وسایل مقدماتی شروع به جرم است؟

 

از نظر منطق:

* بخاطریکه مفکوره جرمی به کسی ضرر نمیرساند، و یک امر درونی و باطنی است نمیتوان امر باطنی شخص را فهمید.

* تصمیم به ارتکاب جرم یک امر دورنی است و ثابت ساختن آن ناممکن است، و امکان برگشت از تصمیم وجود دارد.

* در تهیه وسائل مقدماتی نسبت به مفکوره و تصمیم فرق دارد، در اینجا مفکوره و تصمیم به خارج صرایت میکند و وسایل را تشکیل و تهیه میکند، ولی با آنهم قابل مجازات نیست.

 

تعیین به اجرای آغاز به جرم از دو نظریه پیروی میکند، یکی نظریه عین دوم نظریه ذهنی.

اول نظریه عینی: در اجرای فعل عنصر مادی عملاً آغاز شده باشد و مادتاً آغاز به اجرای فعل شده باشد.

دوم نظریه ذهنی: به عنصر مادی اهمیت داده نمیشود بلکه قصد مجرم مورد بحث قرار میگیرد که ق.ج.ا نیز از این نظریه پیروی میکند.

شرایط تحقق شروع به جرم:

شروع به جرم وقتی قابل تعقیب است که مرتکب عمل به رضایت خود و یا کدام عامل خارجی از ارتکاب عمل جرمی منصرف نشده باشد، ولی اگر به رضایت خود از ارتکاب جرم منصرف شده باشد قابل تعقیب و مجازات نیست.

 

انصراف غیر ارادی: عبارت از قطع عملیات جرمی ذریعه عوامل خارجی بدون رضایت مجرم قبل از رسیدن به نتیجه نهائی.

انصراف ارادی: عبارت از قطع عملیات جرمی ذریعه خود مجرم قبل از رسیدن به نتیجه نهائی.

 

شرایط شروع به جرم: نظر به ق.ج.ا دو شرط برای تحقق شروع به جرم حتمی و لازمی است:

اول: اینکه شروع به اجرای جرم شده باشد.

دوم: اینکه عدم تحقق کامل جرم معلول عوامل خارجی یا انصراف غیر ارادی باشد نه انصراف ارادی.

 

هرگاه شخص از عمل جرمی خود نتیجه گرفت، عمل جرمی گفته میشود و انصراف تا زمانی مطرح بحث است که جرم تکمیل نشده و نتیجه بدست نیآمده باشد.

 

ندامت از جرم: زمانیکه عنصر مادی جرم تکمیل شده اما بعداً مجرم پشیمان میشود عبارت از ندامت است، و در ندامت وصف عمل جرمی از بین نمیرود.

سوال: چرا در ندامت از جرم مسئولیت جزائی دارد ولی در انصراف مسئولیت جزائی ندارد.

چون در ندامت نیم رویه مجرمیت از بین میرود ولی در انصراف تمام رویه مجرمیت از بین میرود.

 

فرق بین انصراف و ندامت:

* در انصراف جرم تکمیل نمیشود، ولی در ندامت جرم تکمیل میشود.

* انصراف قبل از اجرای عمل است ولی ندامت بعد از اجرای عمل است.

* انصراف از جرم نه مسئولیت جزائی دارد و نه مسئولیت مدنی ولی در ندامت جرم تحقق پیدام میکند و مسئولیت دارد.

 

فرق بین انصراف غیر ارادی و ندامت:

* در انصراف غیر ارادی عامل خارجی موجب میشود ولی در ندامت اراده شخص دخیل است.

* در انصراف غیر ارادی جرم مشبوع نمیشود ولی در ندامت جرم مشبوع میشود.

* در انصراف غیر ارادی جزأ شروع به جرم، جزأ کامل داده میشود ولی در ندامت، در جزأ تخفیف داده میشود.

+ نوشته شده در  سه شنبه 1388/04/09ساعت 11:5 قبل از ظهر  توسط حمیدالرحمن "قاضی"  |